Τον Χειμώνα του 2007 παρουσιάστηκε στο κοινό η καλαίσθητη έκδοση «Τήνος - Ταχυδρομικές Κάρτες 1899-1970», με μια ολοκληρωμένη [1] παρουσίαση της Τήνου του Χθες, όπως την κατέγραψε ο φωτογραφικός φακός της εποχής εκείνης, με βάση την ζήτηση που υπήρχε στην τότε τουριστική αγορά για τα λεγόμενα «επιστολικά δελτάρια». Το βιβλίο αυτό αποτελεί μια σημαντική εκδοτική προσπάθεια που «αφορά τον κάθε Τηνιακό και κάθε άνθρωπο που αγαπά την Τήνο και αναζητά να επαναπροσδιορίσει τη σέση του με το παρελθόν της, ώστε να γνωρίζει ανά πάσα στιγμή ποιος είναι ο τόπος, που στέκεται και που πηγαίνει» όπως γράφει το εισαγωγικό του.
Σύμφωνα με το παραπάνω βιβλίο, ο Μάρκος Ι. Κρικελλής –πρώτος Τηνιακός εκδότης καρτ-ποστάλ– ίδρυσε το 1890 το βιβλιοχαρτοπωλείο Κρικελλή. Διετέλεσε πρόεδρος του Ιερού Ιδρύματος Ευαγγελιστρίας Τήνου καθώς, επίσης, εκδότης και διευθυντής της εφημερίδας Πρόοδος. Γύρω στα 1900, προσκάλεσε δύο Γερμανούς φωτογράφους (των οποίων τα ονόματα δεν διασώζονται), οι οποίοι ανέλαβαν και πραγματοποίησαν την φωτογράφηση όλων των κατοικημένων χωριών του νησιού. «Με συνθήκες αντίξοες για την εποχή, δύσβατα μονοπάτια, μακρινές αποστάσεις, δύσκολα μεταφερόμενο φωτογραφικό εξοπλισμό, αλλά και συνθήκες ημέρας που δεν ευνοούσαν πάντα την επιθυμητή φωτογράφηση, κατάφεραν να φέρουν σε πέρας το έργο και να μας αφήσουν εικόνες που καταγράφουν ένα κομμάτι της νεότερης ιστορίας του νησιού ενώ, παράλληλα, μας δημιουργούν μνήμες και γνώση για γενιές που προηγήθηκαν και έζησαν σ' αυτό τον τόπο».
Η πρώτη φωτογραφία του χωριού μας, σε μορφή ταχυδρομικού δελταρίου (13.9x9cm), –ενδεχομένως και η πρώτη φωτογραφία του χωριού, γενικά– βρίσκεται στην προαναφερθείσα υπέροχη έκδοση Κρικελλή (η πίσω πλευρά της κάρτας γράφει: Ed. Papeterie A. Kρικελλί ΤΙΝΟΣ Grèce) και συνηθίζουμε να λέμε ότι είναι του 1907, κρατώντας ως βάση την ημερομηνία έκδοσης της κάρτας. Η φωτογράφιση έχει γίνει σίγουρα αρκετό καιρό πιο πριν –πάντως μετά το 1900– και αυτό, γιατί έπρεπε να μεταφερθεί, με πολύ προσοχή, το πλήρες υλικό στην Γερμανία –μέσω Πειραιά– να εμφανιστούν οι πλάκες, να εκτυπωθεί χρωμολιθογραφικά, να πακετοποιηθεί, να ξαναγυρίσει στην πρωτεύουσα και από εκεί στο νησί. Θα μπορούσε, ενδεχομένως, να μιλάμε για το 1904-1905. Ο Φλωράκης γράφει –αυθαίρετα– στο βιβλίο του, για την Καλαθοπλεκτική του χωριού Βωλάξ, ότι είναι του 1902. Εμείς, κρατάμε την ημερομηνία εκτύπωσης μιας καρτ-ποστάλ, και όχι την στιγμή που φωτογραφήθηκε –στην λογική των ταινιών του κινηματογράφου: οι ταινίες καταγράφονται με την ημερομηνία προβολής και όχι την στιγμή των γυρισμάτων.
Το πρασινωπό χρώμα της εικόνας δημιουργεί μια ζεστή και σίγουρα νοσταλγική αίσθηση και –κατά την άποψή μας– χάνεται λόγω της χρωματικής διόρθωσης (color correction) που έγινε, στις αντίστοιχες κάρτες της σειράς, στο παραπάνω βιβλίο. Μια απεικόνηση, εξάλλου, που δεν θα μπορούσε να έρθει με τις τυπογραφικές δυνατότητες της εποχής. Εξάλλου, χρωματική διαφοροποίηση της χρωμολιθογραφίας –αν δεν είναι εκτεθειμένη σε ήλιο και η υγρασία– είναι σχεδόν ανύπαρκτη, ακόμη και αν έχουν περάσει 100 χρόνια. Ο εγγονός Τάκης Ι. Κρικελλής, θυμάται [11.08.2005] την καλλιτεχνική αξία των φωτογραφιών, το εξαιρετικό χαρτί, την ποιότητα εκτύπωσης και ότι «χαρακτηριστικά, ανάμεσα σε όλες τις κάρτες υπήρχε χαρτί, σαν τσιγαρόχαρτο, που τις κρατούσε ανέπαφες και ακέραιες στην μεταφορά τους». Συνεπώς, αυτό το πρασινωπό χρώμα που εμφάνιζαν, ήταν περίπου ίδιο με αυτό που αντίκριζαν οι αγοραστές τής κάρτας τον προηγούμενο αιώνα
Το σημαντικό, που πρέπει να κρατήσουμε για το χωριό, είναι ότι η καρτ ποστάλ αυτή, έχει ιστορική σημασία αφού είναι και η μόνη που έχει βρεθεί και απεικονίζει την παλαιά ενορία του χωριού που έπεσε τον χειμώνα του Νοεμβρίου/Δεκεμβρίου του 1910. Η εκτύπωση της συγκεκριμένης έγχρωμης σειράς καρτών Κρικελλή έγινε όπως είπαμε στην Γερμανία, πιθανότατα στο τυπογραφείο Purger & Co του Μονάχου, έγχρωμη «για λόγους πιθανόν καλαισθησίας, αλλά και εμπορικότητας αφού η εποχή συμπίπτει με την παγκόσμια έξαρση της έκδοσης, αλλά και της ζήτησης των κάρτ-ποστάλ». Προσωπικά, θυμάμαι σαν τώρα, τον μεταλλικό σκελετό (stand), αριστερά της πόρτας (και μπροστά από τον πάγκο με τις εφημερίδες), του παλιού χαρτοβιβλιοπωλείου Κρικελλή, που περιελάμβανε 6-7 διαφορετικές σειρές καρτ-ποστάλ όπου, μεταξύ αυτών, υπήρχε και αυτή της Βωλάξ (μέχρι και το 1986-'87). [2]
Οι δύο πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες, έδωσαν ως αποκλειστικό σχεδόν θέμα των καρτ-ποστάλ της Τήνου, το λιμάνι της Χώρας και την εκκλησία της Μεγαλόχαρης με τα παραφερνάλια: θαυματουργή εικόνα, τάματα, ναός εσωτερικά και εξωτερικά (μαζί με τις γύρω κτιριακές απόψεις), και ο τότε εμπορικός δρόμος. Από τα τέλη της δεκαετίας του '60 μέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του '80, μέσα από τις κάρτες, αρχίσαμε σταδιακά να βλέπουμε το λιμάνι της Χώρας (κυρίως τις βάρκες του σε κάποια ηλιοβασιλέματα, που ήταν της μόδας) αλλά και ελάχιστα χωριά. Έπρεπε, όμως, να φτάσουμε στα τέλη της δεκαετίας του '80/αρχές '90 γαι να απεικονίσουν κάποιες καρτ-ποστάλ το χωριό μας.
Στα μέσα της δεκαετίας του '80 ο Σύλλογος της Βωλάξ τύπωσε, σε χαρτί Kodak, μια σειρά από φωτογραφίες (με την ενορία του χωριού [βλ. επάνω], το γρανιτικό τοπίο, κάποια κατσίκια επάνω σε βράχους κ.λ.π.) σε καμιά 25ριά αντίτυπα το καθένα. Το πίσω μέρος της κάθε φωτογραφίας σφραγίστηκε με την σφραγίδα του Συλλόγου (με πράσινο μελάνι) και ακολούθως, δόθηκαν σε φίλους του χωριού ή πουλήθηκαν στο πανηγύρι της Καλαμάν. Αυτή ήταν και η πρώτη προσπάθεια για να υπάρξουν καρτ-ποστάλ για το χωριό, μετά από πολλά χρόνια. Όμως, για να είμαστε ακριβείς, δεν τις κατατάσουμε στις καρτ-ποστάλ.
Η μεγάλη σε όγκο σειρά –πάνω από 500 κάρτες από όλα τα νησιά του νοτίου Αιγαίου, αλλά και της Αθήνας– του φωτογράφου Pierre Couteau (σε εκτύπωση Μάντζιου) μάς έδωσε κάποιες όψεις από το χωριό μας (#Ζ019, Ζ021, Ζ023). Οι περισσότερες από αυτές (16.8x11.6cm) αγοράστηκαν το 1994-'96, την ίδια εποχή που το χωριό άρχισε να γίνεται ευρύτερα γνωστό στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Μάλιστα, όλη η πρώτη σειρά ανέφερε στην πίσω όψη «ΕΛΛΑΔΑ / ΤΗΝΟΣ Βώλακας», σε αντίθεση με τις επανεκδόσεις #ΤΝ 0041, ΤΝ 0043 (επανέκδοση της #Ζ021) και #Ζ068 του 2001(;), που έγραφαν μόνο «ΕΛΛΑΔΑ / ΤΗΝΟΣ». Ίσως σήμερα, μια-δυο από αυτές, να μπορούν να βρεθούν στο λιμάνι της Χώρας.
Tην ίδια περίπου εποχή, έχουμε και δύο καρτ-ποστάλ που εικονίζουν δυο από τις κλασικές φιγούρες του χωριού: Τον Μάρκο Σιγάλα, ή Τσιτσάνη (βλ. αντίστοιχο θέμα) από τις εκδόσεις Idolo. Μια φωτογάφιση, όμως, που έχει τραβηχθεί στα στενάκια της Πλάκας και όχι στο χωριό. Η δεύτερη καρτ-ποστάλ απεικονίζει τον αγαπημένο μας Μάρκο Φυρίγο ή Γκανάνη την ώρα κατασκευής των καλαθιών (εκδ. Γ. Γρηγορίου, #371) .
Το καινούργιο Λαογραφικό Μουσείο και η αύξηση της τουριστικής ζήτησης, δημιούργησε τις πρώτες σειρές καρτών του Συλλόγου, μέσω slides. Σε συνέλευση του ΔΣ στις 14.05.1995 προτάθη και η εκτύπωση έγινε στο τυπογραφείο του Μπαλίδη στην Αθήνα. Δυστυχώς οι περισσότερες δεν είχαν σωστό σκανάρισμα από τα slides, με αποτέλεσμα να μην έχουν όλες ένα άρτιο αισθητικό αποτέλεσμα.
Οι 19 διαφορετικές καρτ-ποστάλ του Συλλόγου είχαν 28 διαφορετικές εκτυπώσεις (μίνιμουμ τιράζ 1.000 καρτών ανά θέμα, με 8 κάρτες ανά εκτύπωση) και έγιναν για λόγους προβολής του χωριού και οικονομικής στήριξης και κάλυψης των λειτουργικών εξόδων του καινούργιου (τότε) Λαογραφικού Μουσείου. Οι κάρτες είχαν διάσταση 17x12cm (με λευκό πλαίσιο γύρω-γύρω) και το κείμενο, στην πίσω όψη, ήταν δίγλωσσο (ελλ-γαλ) την δεκαετία του '90 και τρίγλωσσο (ελλ-γαλ-αγγ) την δεκαετία του 2000. Αναλυτικά ο πλήρης κατάλογος των εκτυπώσεων:
1. Όψη του χωριού, «το χωριό Βωλάξ»: εκδόσεις 1995, 2000, Ιούλιος 2002 (στην οπίσθια όψη γράφει 2000)
2. Ενορία του χωριού, «η Γέννηση της Θεοτόκου»: 14.03.1998 (οπίσθια όψη 1997)
3. Το θέατρο: 14.03.1998, Ιούλιος 2002 (οπίσθια όψη 1997)
4. Τα σκαλιά της Πηγής, «γωνιά του χωριού Βωλάξ»: 2000
5. Ο μπάρμπα-Αλέκος, «πλέξιμο καλαθιών»: 1995, 2000
4. Τα σκαλιά της Πηγής, «γωνιά του χωριού Βωλάξ»: 2000
6. Λαογραφικό Μουσείο - Το υπνοδωμάτιο: 1995, 2000, 2001(;) (οπίσθια όψη 1995, χωρίς πλαίσιο)
7. Λαογραφικό Μουσείο - Κενρική καμάρα: 1995, 2000
8. Λαογραφικό Μουσείο - Η κουζίνα: 2000
9. Λαογραφικό Μουσείο - Υπνοδωμάτιο με γυναικεία ενδυμασία: Ιούλιος 2002 (οπίσθια όψη χωρίς ημερομηνία)
10. Λαογραφικό Μουσείο - Ανδρική ενδυμασία: Ιούλιος 2002 (οπίσθια όψη χωρίς ημερομηνία)
11. Ο "Αετός", το σούρουπο, «γρανιτένια βράχια»: 1995
12. Ο "Αετός", το πρωί, «γρανιτένιος βράχος»: 14.03.1998 (οπίσθια 1997), Ιούλιος 2002 (οπίσθια 1995)
13. «Σύμπλεγμα βράχων»: 1995, Ιούλιος 2002 (οπίσθια 1995)
14. «Το μεγαλείο των βράχων»: 2000
15. Ο βράχος επάνω από το θέατρο, «γρανιτένιος βράχος»: 1995
16. Βράχος με φραγκοσυκιά κοντά στο χωριό, «γρανιτένιος βράχος»: 14.03.1998 (οπίσθια 1995)
17. Αγριοκάτσικο στα βράχια, «το μεγαλείο των βράχων»: 2000
Μέσα στην ίδια σειρά υπήρχαν και δύο καρτ-ποστάλ που διαφήμιζαν τις νεόκτιστες ταβέρνες του χωριού, με το κόστος να το αναλαμβάνουν οι ιδιοκτήτες τους:
18. «Εστιατόριο "Βωλάξ"»: 1995
19. Ο Ρόκος, «ταβέρνα στο χωριό Βωλάξ»: 2000
Οι νέα αύξηση των επισκεπτών, αλλά και η ευφορία που δημιουργούσαν οι Ολυμπιακοί Αγώνες της Αθήνας, οδήγησαν το εμπορικό κατάστημα "Πέτρινο" να εκδόσει, για προσωπική του χρήση, μια κομψότατη σειρά καρτ-ποστάλ (εκτύπωση Άπλα) με 2 διαφορετικές –ανάλογα με το έτος εκτύπωσης (2006)– πίσω όψεις. Η σειρά έχει ως εξής:
1. Εικόνα του χωριού Βωλάξ
2. Zoom στο πίσω μέρος του χωριού, με την ενορία του χωριού στα αριστερά
4. «Το σπίτι του Γιόλαρου» (ανήκει στην οικογένεια του επιχειρηματία)
5. Η πλατεία με το σπίτι της Ελίζαμπετ στο κέντρο
6. Το θέατρο του χωριού
7. Η Πηγή
8. Μακρινή εικόνα με αλώνι κοντά, και το χωριό στο βάθος το πίσω μέρος του χωριού
9. Βράχια και σταύλος
10. Στρογγυλός βράχος σε χωράφι
11. Τοπίο με βράχια σε πρώτο επίπεδο
12. Τοπίο με βράχια σε δεύτερο επίπεδο
13. Ο Λορέντζος κατασκευάζει καλάθια, έξω από το κατάστημά του
14. Ο "Γιόλαρος" (πεθερός του επιχειρηματία) φτιάχνει καλάθια
Ο Σύλλογος, μέσα στα τελευταία δύο χρόνια, εξέδωσε (εκτ. Τύπος) μια καινούργια, προσεγμένη φωτογραφικά αλλά ασύμφορη οικονομικά, σειρά [3] από έντεκα καρτ-ποστάλ (16x11cm, με λευκό πλαίσιο περιμετρικά) για τις ανάγκες του μουσείου. Υπάρχει κοινή πίσω όψη σε όλες τις κάρτες. Αναλυτικά:
1. Το χωριό από ψηλά
2. Το σπίτι του Ζακ
3. Η αποθήκη της κυρά-Μαρίας
4. Το σπίτι του Τάκη και της Άννας με την κόκκινη βουκαμβίλια
5. Το ιδιαίτερο παράθυρο από το λεγόμενο "πατητήρι"
6. Σκολοπάτια που οδηγούν σε δώμα
7. Βωλακίτικη γωνιά
8. Το μισάνοικτο παράθυρο του Γιόλαρου με το τραπεζάκι
Στην ίδια σειρά καρτ-ποστάλ, έχουμε (πρώτη φορά για το χωριό μας, σε τρεις από αυτές) πολυφωτογραφική σύνθεση, με 4 φωτογραφίες η κάθε μία: Η μία κάρτα είναι οριζόντια (landscape) και οι άλλες δύο όρθιες (portrait) με μία από αυτές να δείχνει το χωριό μας χιονισμένο!
|
)
)
)